Bespreking 2

BESPREKING 2

Collages maakt de Limburgse kunstenaar Pantaleon Hajenius. Collages op het platte vlak en samengesteld uit voornamelijk tweedimensionale materialen. Rustige composities die een evenwicht zoeken binnen het kader van het kunstwerk.

Toen Hajenius zijn academieopleiding aan de Maastrichtse Stadsacademie had afgerond en zijn eigen weg zocht op het artistieke toneel, was hij in eerste instantie gegrepen door het Surrealisme. Kunstenaars als De Chirico en René Magritte die de dagelijkse werkelijkheid vervreemdden door binnen het kunstwerk te mani­puleren met aspecten als tijd en ruimte, met perspectief en logica, inspireerden hem in sterke mate. Hij maakte werken die tot stand kwamen door verknipte en bewerkte ansichtkaarten van bijvoorbeeld stadsgezichten in het schilderij op te nemen. Herhaling van afbeeldingen en uitbreiding van de 'gevonden' voorstelling door middel van schilderkunstige toevoegingen zorgden voor beeldruimtes die de kijker uitnodigden het beeld te onderzoeken en zich te laten verbazen door de werkelijkheid.

Maar Hajenius ging verder. Steeds minder bleek hij behoefte te hebben aan figuratieve voorstellingen. Niet meer het anekdotische van een voorstelling was nodig om met de werkelijkheid aan de haal te gaan. De vormen zelf gaven de kunstenaar genoeg aanleiding om  het schilderij samen te stellen. Vormen die hij vond en zelf creëerde uit materialen die vanuit zichzelf een zeggenschap hebben. De structuur van houtfineer, van canvas, van ruw schuurpapier, van fluwelen behangpapier -om enkele materialen te noemen die de kunstenaar in zijn schilderijen kan opnemen- nodigen Hajenius uit om ermee aan de gang te gaan. Hij kleurt ze met een tonalistisch palet of laat ze hun eigenheid behouden, al naar gelang de balans in de compositie dat toelaat.

Opvallend is dat Hajenius kiest voor voornamelijk geometrische vormen: de liggende rechthoek, het vierkant en de driehoek. Vormen die vanuit hun eigenheid streven naar symmetrie en evenwicht. Vaak zijn de composities ook symmetrisch opgebouwd en laten ze een duidelijke voorkeur zien voor de centrale compositie, die niet zelden omsloten wordt door meerdere randen. Het werk gaat niet buiten het kader door. Het verhaal van stelling speelt zich of binnen de context van het schilderij: autarkisch en in balans met zichzelf.

Want evenwicht moet er zijn in het werk van Hajenius. Niet saai en voor de hand liggend, maar ontstaan vanuit een spanning tussen schijnbare voorspelbaarheden en verrassingen die de combinatie van vorm, verf en materiaal kunnen opleveren. In deze zin is Pantaleon Hajenius trouw gebleven aan zijn eerste fascinatie voor het Surrealisme: een kunstwerk zien als het resultaat van verwondering en de wens de werkelijkheid te herscheppen.

Marike van der Knaap april 2001

Terug naar exposities / recensies